Hoe word je allergisch?

Je wordt allergisch als je afweersysteem een gewone, onschuldige stof als gevaarlijk gaat zien. Je lichaam wordt eerst gevoelig voor die stof en bij een volgend contact kun je klachten krijgen, zoals niezen, jeuk, huiduitslag, tranende ogen, hoesten of benauwdheid. In dit artikel leggen we uit hoe je allergisch kunt worden, wat er in je lichaam gebeurt, welke oorzaken en prikkels vaak meespelen en wanneer je hulp moet zoeken.

Wat gebeurt er in je lichaam als je allergisch wordt?

Je afweer is er om je te beschermen tegen echte dreigingen, zoals virussen. Bij een allergie raakt je afweer als het ware verkeerd getraind. Een stof die voor de meeste mensen geen probleem is, heet dan een allergeen. Voorbeelden zijn pollen, huisstofmijt, huidschilfers van dieren of bepaalde voedingsmiddelen. Allergisch worden gebeurt meestal in twee fases:

1. Gevoelig worden, dit heet ook sensibilisatie. Je lichaam maakt afweer-eiwitten aan tegen een stof. Die afweer-eiwitten heten vaak IgE. In deze fase merk je soms nog niets of heb je vage klachten.

2. Klachten krijgen bij nieuw contact. Als je later weer met dezelfde stof in contact komt, geven je afweercellen snel stoffen vrij, waaronder histamine. Histamine kan zorgen voor jeuk, zwelling, niezen, tranende ogen, benauwdheid of buikklachten.

Bij pollen of een kat zie je bijvoorbeeld vaak dat het langzaam opbouwt. Je hebt eerst een periode met lichte klachten en pas later herken je het patroon, bijvoorbeeld elk voorjaar veel niezen en jeukende ogen. Bij voeding of insectensteken kan het sneller en heftiger gaan. Sommige mensen krijgen binnen minuten galbulten, zwelling of benauwdheid. Neem nieuwe, heftige reacties altijd serieus.

De rol van aanleg en omgeving

Allergie heeft zelden één oorzaak. Vaak gaat het om aanleg in combinatie met prikkels uit je omgeving. Allergieën komen bijvoorbeeld vaker voor in families. Artsen noemen dat ook wel atopie, wat betekent dat je meer kans hebt op aandoeningen zoals eczeem, astma of hooikoorts. Dit betekent niet dat je het zeker krijgt, het zegt vooral dat je risico hoger kan zijn. Als je als ouder merkt dat je baby last heeft van klachten, kan een allergie de onderliggende oorzaak zijn. Het is dan goed om dit te bespreken met de kraamverzorgster en de huisarts of het consultatiebureau.

Je omgeving kan je klachten verergeren. Roken en meeroken kunnen je luchtwegen prikkelen. Luchtvervuiling, bijvoorbeeld door druk verkeer, kan klachten verergeren. Een vochtig huis met schimmel en weinig ventilatie geeft extra irritatie aan neus, ogen en longen. Dit kan allergieklachten sterker maken en ervoor zorgen dat je klachten eerder opvallen. Stress en slaaptekort veroorzaken meestal geen allergie op zichzelf. Je kunt je wel minder weerbaar voelen, waardoor klachten heftiger zijn en langer aanhouden.

Allergisch zijn voor veelvoorkomende stoffen

Je kunt allergie ontwikkelen door stoffen in de lucht, via voeding, via je huid of via medicijnen. Het verschilt per persoon welke stof klachten geeft en hoeveel blootstelling nodig is. Toch zijn er duidelijke groepen die artsen vaak zien.

Overzicht van allergenen en klachten

• Pollen: vaak seizoensgebonden klachten zoals niezen, jeuk en een loopneus in de lente en zomer.
• Huisstofmijt: vaak het hele jaar door klachten, vooral in de slaapkamer en bij het opstaan.
• Dieren: meestal door huidschilfers en speeksel van bijvoorbeeld kat of hond, met klachten aan neus, ogen of longen.
• Schimmels: vaker in vochtige ruimtes, met een muffe lucht, vochtplekken of schimmelvorming.
• Voeding: bijvoorbeeld pinda, noten, ei, melk, tarwe, soja, vis en schaal en schelpdieren, soms met huidklachten of buikklachten. Als het om zuivel gaat, kun je meer informatie over koemelkallergie verkrijgen om beter in te schatten wat er speelt.
• Insectengif: bijvoorbeeld van wespen, waarbij de reactie soms ernstig kan zijn, zoals opzwellingen.
• Medicijnen: bijvoorbeeld sommige antibiotica of pijnstillers; laat dit altijd door een arts beoordelen, omdat niet elke reactie een echte allergie is.
• Latex en nikkel: vaak contactallergie, met eczeem op de plek waar het je huid raakt, zoals bij handschoenen of sieraden.

Kruisallergie

Soms reageert je afweersysteem op twee stoffen die op elkaar lijken. Dit heet een kruisreactie. Een bekend voorbeeld is hooikoorts waarbij je jeuk in je mond krijgt van rauwe appel, perzik of hazelnoot. Verhitting kan de stof veranderen. Daardoor gaat gekookt fruit soms beter dan rauw fruit.

Hoe word je allergisch op latere leeftijd?

Ook als je jarenlang nergens last van hebt gehad, kun je alsnog allergisch worden, aangezien gevoelig worden voor stoffen tijd kost. Het kan ook zijn dat je klachten eerst klein waren en dat je ze later pas herkent. Daarnaast kan je leven veranderen, waardoor je vaker met een stof in contact komt.

Langere of intensere blootstelling, vaak door werk

Bepaalde beroepen geven extra risico door herhaalde blootstelling. Kappers werken vaak met haarverf en andere producten. Bakkers ademen meer meelstof in. Zorgmedewerkers gebruiken vaker handschoenen en desinfectie. Als je merkt dat klachten vooral op werkdagen beginnen en in het weekend afnemen, is dat belangrijke informatie voor je huisarts.

Verhuizen, nieuwe producten en veranderingen in je lichaam

Verhuizen kan betekenen dat je andere pollen, schimmels of meer huisstof tegenkomt. Ook nieuwe verzorgingsproducten of schoonmaakmiddelen kunnen klachten geven, vooral bij een gevoelige huid. Verder kunnen infecties, hormonale veranderingen of een periode met weinig slaap ervoor zorgen dat klachten duidelijker worden. Dit bewijst niet dat dit de directe oorzaak is, maar het kan wel verklaren waarom klachten ineens meer opvallen. Als je rond een verhuizing merkt dat je last krijgt van klachten, hoeft dat niet per se van een allergie te zijn. Verhuizen is een stressvolle situatie en kan vanalles met zich meebrengen. Raadpleeg deze tips om niet gestrest te worden tijdens verhuizen zodat je de rust kunt bewaren.

Gaat het om intolerantie of irritatie

Intolerantie en irritatie kunnen erg op elkaar lijken. Toch is het belangrijk om te weten wat het meest waarschijnlijk is in jouw situatie, omdat de aanpak anders is. Het helpt ook om te voorkomen dat je onnodig voeding schrapt of onnodig bang wordt voor prikkels.

Allergie

Bij een allergie reageert je afweer. Klachten kunnen snel beginnen, binnen minuten tot uren. Je kunt klachten krijgen aan je huid, neus, ogen, longen of darmen. Denk aan galbulten, zwelling, jeuk, benauwdheid of heftige buikklachten.

Intolerantie

Bij een intolerantie reageert je afweer niet. Het gaat vaak om de vertering of verwerking van een stof. Klachten hangen vaak samen met de hoeveelheid. Lactose-intolerantie is een bekend voorbeeld, met buikpijn, winderigheid en diarree na zuivel, vooral bij grotere porties.

Irritatie of prikkel

Bij irritatie reageert je lichaam op een prikkel zonder dat het een allergie is. Voorbeelden zijn rook, sterke geur, koude lucht of schoonmaakmiddelen. Stop je de prikkel, dan nemen klachten meestal af. Parfum kan bijvoorbeeld klachten geven door irritatie, al kan het ook een contactreactie op bepaalde ingrediënten geven.

Een goede aanpak bij klachten

Als je klachten hebt, is het logisch dat je snel iets wilt veranderen. Probeer toch eerst overzicht te krijgen. Ga niet meteen veel voeding schrappen of allerlei producten weggooien. Dat kan onnodig zijn en bij voeding kan het zelfs tekorten geven. Een rustige, praktische aanpak werkt meestal beter.

Houd een simpel klachtendagboek bij

Schrijf gedurende twee weken op wanneer klachten beginnen en stoppen. Noteer waar je was, wat je at, welke producten je gebruikte en of je dieren, stof of rook in de buurt had. Schrijf ook op hoe heftig het was en of je medicatie nam. Vaak is dit de snelste manier om verbanden te zien.

Bij de huisarts

De huisarts begint met vragen en kijkt naar je klachten. Daarna kan het dat er testen worden uitgevoerd. Een huidpriktest kan aanwijzingen geven bij allergenen in de lucht, zoals pollen of huisstofmijt. Een bloedtest kan specifiek IgE meten, wat kan passen bij een allergie. Bij contacteczeem kan een plaktest helpen om te zien of je reageert op bijvoorbeeld nikkel of bepaalde ingrediënten. Soms is een provocatietest nodig, bijvoorbeeld bij voeding. Dit gebeurt onder medische begeleiding, omdat er risico is op een heftige reactie.

Wanneer moet je direct hulp zoeken?

Zoek direct medische hulp als je na eten, medicatie of een insectensteek snel erger wordende klachten krijgt. Denk aan benauwdheid, zwelling van lippen, tong of keel, flauwvallen, heftige duizeligheid of een snelle, heftige huidreactie waarbij je je duidelijk ziek voelt.

Veelgestelde vragen over allergisch worden

Kun je ineens allergisch worden?
Het kan zo voelen, maar vaak ben je al eerder gevoelig geworden. Klachten vallen pas later op, bijvoorbeeld door meer blootstelling, een nieuw seizoen of een verandering in je omgeving.

Hoe snel ontwikkelt een allergie?
Dat kan weken, maanden of jaren duren. Bij pollen zie je soms pas na meerdere seizoenen duidelijke klachten. Bij blootstelling op werk kan het geleidelijk ontstaan.

Gaat een allergie vanzelf over?
Soms worden klachten minder en soms blijven ze. Dit hangt af van het type allergie en van jou als persoon. Bespreek aanhoudende klachten met je huisarts.

Hoe weet ik of het hooikoorts of verkoudheid is?
Hooikoorts geeft vaak jeuk aan ogen of neus, veel niezen en een heldere loopneus. Koorts komt minder vaak voor bij hooikoorts. Een verkoudheid gaat vaker samen met keelpijn en voelt meer als ziek zijn. Bij twijfel kan je huisarts helpen.

Kan ik voorkomen dat ik allergisch word?
Je kunt het niet altijd voorkomen. Je kunt wel risico’s verlagen door niet te roken, goed te ventileren en vocht en schimmel in huis aan te pakken.

Wanneer heeft testen zin en wanneer niet?
Testen heeft vooral zin als je klachten en je verhaal passen bij een allergie. Testen zonder duidelijke klachten geeft vaak onduidelijke uitslagen. Bespreek daarom eerst je patroon met de huisarts en neem je klachtendagboek mee.