Hoe word je paus?

Je wordt paus doordat de stemgerechtigde kardinalen je kiezen tijdens een conclaaf. Je kunt dit niet aanvragen of plannen of ervoor studeren. Officieel kan elke katholieke man gekozen worden, maar in de praktijk kiezen kardinalen bijna altijd een kardinaal met veel ervaring in leiderschap en kerkelijk bestuur. In dit artikel leggen we uit hoe iemand paus wordt, welke voorwaarden er gelden, hoe de verkiezing werkt en wat er gebeurt na de keuze.

Wat doet een paus?

De paus is de leider van de Rooms-Katholieke Kerk. Hij geeft richting aan het geloofsleven en bewaakt de leer: de kern van wat de kerk officieel gelooft en onderwijst. Ook neemt hij beslissingen die invloed hebben op katholieken wereldwijd, bijvoorbeeld over de benoeming van bisschoppen en over belangrijke kerkelijke regels.

Daarnaast is de paus staatshoofd van Vaticaanstad. Dat is een klein land met een eigen bestuur en diplomatieke contacten. In die rol ontvangt hij staatshoofden en ambassadeurs en spreekt hij zich soms uit over wereldzaken, zoals vrede, armoede of mensenrechten.

Je ziet de paus vaak in publieke vieringen en toespraken. Een bekend voorbeeld is Urbi et Orbi. Dat betekent “voor de stad en voor de wereld” en is een speciale zegen die je onder andere met Kerst en Pasen kunt horen. Met Pinksteren leidt de paus een eucharistieviering. Weet je niet precies wat we met Pinksteren vieren, dan kun je hier de betekenis van Pinksteren raadplegen.

De paus bezoekt veel mensen en locaties, soms ook buiten Italië. Wat leuk om te weten is, is dat het Vaticaan geen eigen vliegtuig heeft en een toestel huurt voor reizen van de paus. De piloot van dat toestel brengt hem dan naar de bestemming, waar het bezoek plaatsvindt. Bij zo'n bezoek gaan ook vaak meerdere journalisten mee. Zo'n journalist maakt verslag van de reis en het bezoek.

De officiële regels om paus te worden

In theorie kan elke katholieke man gekozen worden om paus te zijn. Je hoeft dus niet per se kardinaal te zijn en er is ook geen vaste maximumleeftijd voor de persoon die gekozen wordt.

Het stemrecht is wel beperkt. Alleen kardinalen jonger dan 80 jaar mogen stemmen. Samen vormen zij het College van Kardinalen, de groep kardinalen die in verkiezingstijd de paus kiest. In de praktijk heeft die groep dus grote invloed op wie er überhaupt kans maakt.

Daarnaast is er nog een belangrijke regel: een paus hoort bisschop te zijn, omdat het pausschap ook een bisschopsrol is. Als iemand gekozen wordt die nog geen bisschop is, moet hij eerst tot bisschop worden gewijd. Pas daarna kan hij de rol volledig uitvoeren.

Verdere voorwaarden

Hoewel er geen officiële opleiding is tot paus, kiezen veel kerkelijke leiders ervoor een priesteropleiding in een seminarie te volgen. Daar studeer je onder meer theologie en leer je hoe je in parochies werkt. Na die opleiding kan iemand priester worden via een priesterwijding. Dat is de officiële kerkelijke stap om priester te worden.

Een priester kan later bisschop worden en krijgt dan leiding over een bisdom. Een bisschop werkt met priesters en parochies en neemt besluiten over de koers in een regio. Een volgende stap kan zijn dat de paus de bisschop benoemt tot kardinaal. Kardinalen adviseren de paus en besturen soms belangrijke afdelingen in Rome. Bij een verkiezing zijn zij ook de kiezers. Uiteindelijk wordt de paus meestal uit de kardinalen verkozen.

Hoe word je verkozen tot paus?

In theorie is de groep kandidaten groot, maar in de praktijk kijken kardinalen naar mensen die al lang hebben laten zien dat ze kunnen leiden. Het pausschap vraagt om beslissingen onder druk, een grote verantwoordelijkheid en een rol die wereldwijd zichtbaar is. Daarom kiezen kardinalen meestal iemand die al in het bestuur heeft gezeten, bijvoorbeeld als bisschop van een groot bisdom of als bestuurder binnen het Vaticaan.

Communicatievaardigheden wegen ook mee in de beslissing. Een paus spreekt met gelovigen, de pers en politici. Duidelijke taal helpt, net als rustig blijven bij kritiek en zorgvuldig omgaan met gevoelige onderwerpen. Internationale ervaring is vaak belangrijk, omdat de kerk wereldwijd is en gelovigen in verschillende landen andere vragen en zorgen hebben.

Ook kennis van het kerkelijk recht speelt een rol. Dat zijn de regels van de kerk die bepalen hoe besluiten genomen worden. Het is vaak onderdeel van de ervaring in leidinggevende functies. Bij het kiezen van een paus gaat het vaak om iemand die jarenlang vertrouwen heeft opgebouwd binnen de kerk, waarna kardinalen deze kandidaat geschikt vinden.

Zo verloopt het conclaaf

De verkiezing begint pas als er geen paus meer is. Dat kan na overlijden zijn of na aftreden. De periode zonder paus heet sede vacante. Dat betekent letterlijk dat de zetel leeg is. In deze periode worden lopende zaken geregeld en bereiden kardinalen zich voor op de verkiezing.

Een belangrijke functionaris in die tijd is de camerlengo. Dat is de kardinaal die helpt bij de praktische organisatie wanneer er geen paus is. Hij bewaakt het proces en zorgt dat de overgang ordelijk verloopt, totdat de nieuwe paus is gekozen.

De verkiezing zelf heet het conclaaf. Dat is een afgesloten bijeenkomst van stemgerechtigde kardinalen, meestal in Vaticaanstad. Ze stemmen in rondes. Om gekozen te worden is een tweederdemeerderheid nodig. Dat betekent dat je minstens twee derde van de stemmen moet krijgen. Vaak zijn er meerdere stemrondes per dag, totdat iemand genoeg stemmen haalt.

Na een stemronde worden de stembiljetten verbrand. Zwarte rook betekent dat er nog geen keuze is gemaakt. Witte rook betekent dat er een nieuwe paus is gekozen. Als iemand de benodigde stemmen heeft, wordt hem gevraagd of hij de verkiezing accepteert. Als hij ja zegt, kiest hij een pausnaam. Daarna volgt de officiële bekendmaking vanaf het balkon van de Sint-Pieter, met de woorden Habemus Papam, wat betekent: “we hebben een paus”.

Wat gebeurt er daarna?

Na de verkiezing start het pontificaat. Dat is de periode waarin iemand paus is. De eerste dagen staan vaak in het teken van een zichtbaar begin. Denk aan een eerste toespraak, ontmoetingen met kardinalen en een eerste grote viering. Vaak maakt een nieuwe paus ook snel duidelijk welke onderwerpen hij belangrijk vindt, bijvoorbeeld via de toon van zijn boodschappen en via keuzes in benoemingen.

Het pausschap is geen baan met een normaal arbeidscontract. Het Vaticaan regelt voorzieningen zoals huisvesting, beveiliging en ondersteuning, zodat de paus zijn rol kan uitvoeren. Details over geld of vergoedingen zijn niet altijd openbaar en kunnen per situatie verschillen. Wat wel duidelijk is: de verantwoordelijkheid is groot en de rol kan dag en nacht doorgaan.

Aftreden kan, maar het komt weinig voor. Als een paus aftreedt, ontstaat later opnieuw een periode van sede vacante en daarna een nieuw conclaaf.

Een kerkelijke loopbaan

Veel mensen lezen dit artikel waarschijnlijk uit nieuwsgierigheid, maar sommigen zoeken ook naar wat je wél kunt doen als je een roeping voelt. Daarbij kun je kijken naar de mogelijkheden voor een kerkelijke loopbaan. Dat kan starten met meewerken in een parochie, vrijwilligerswerk of een gesprek met een priester of bisschop in jouw regio. Zij kunnen uitleggen hoe vorming en opleiding werken. Uiteindelijk kun je priester worden. Dan ben je een bemiddelaar tussen God en gelovigen.

Wil je nog een stap verder, dan kun je uiteindelijk pastoor of kapelaan worden. Een pastoor is een priester die de eindverantwoordelijke van een parochie is en kerkdiensten leidt. Een kapelaan is een priester die de pastoor ondersteunt bij diverse taken.

Veelgestelde vragen over paus worden

Moet je kardinaal zijn om paus te worden?
Officieel niet. In theorie kan elke katholieke man gekozen worden. In de praktijk kiezen kardinalen bijna altijd iemand die al kardinaal is, omdat die bekend is en veel ervaring heeft.

Kan iemand die geen priester is paus worden?
In theorie kan dat, zolang hij katholiek is. In de praktijk moet hij dan wel de stappen van wijding doorlopen die nodig zijn om de rol goed te kunnen uitvoeren. Daarom gebeurt dit vrijwel nooit.

Kan een vrouw paus worden?
Nee. In de huidige regels van de Rooms-Katholieke Kerk kan dat niet, omdat het pausschap gekoppeld is aan het priesterschap en dat is daar voorbehouden aan mannen.

Kan een getrouwde man paus worden?
Binnen de Latijnse kerk leven priesters meestal celibatair, dus zonder huwelijk. Een getrouwde kandidaat past daardoor niet bij de gebruikelijke route die in de praktijk tot het conclaaf leidt.

Is er een leeftijdsgrens om paus te worden?
Er is geen vaste maximumleeftijd voor de gekozen persoon. Wel is er een leeftijdsgrens voor stemmen: kardinalen van 80 jaar en ouder mogen niet meestemmen.

Moet een paus een bepaalde nationaliteit hebben?
Nee. De paus kan uit elk land komen. Kardinalen kiezen wie zij op dat moment het meest geschikt vinden voor de kerk.

Hoe lang duurt een conclaaf meestal?
Dat verschilt per keer. Soms is er binnen een paar dagen een keuze gemaakt, soms duurt het langer. Als er geen duidelijke meerderheid ontstaat, duurt het langer doordat er meer stemrondes nodig zijn.